TO BRILJANTE VENNINNER: Elena (t.v) og Lila konkurrerer om å vere best i klasserommet. Ute i Napolis gater forsvarar dei kvarandre mot den brutale røynda. FOTO: HBO Nordic
TO BRILJANTE VENNINNER: Elena (t.v) og Lila konkurrerer om å vere best i klasserommet. Ute i Napolis gater forsvarar dei kvarandre mot den brutale røynda. FOTO: HBO Nordic
Mi briljante venninne:

Ein hyllest til MI briljante venninne

Vi har vel alle hatt ei briljant venninne. Desse små, smarte jentene som reknar fortare enn ein kalkulator og sluker bøker. Her er historia om mi.

Vi skriv tidleg 80-tal, i ei mellomstor bygd på Vestlandet. Skulen var eit stort kvitt trehus ved fjorden. Eg hadde kjeda meg grassat det siste året i barnehagen, ja til og med prøvd å seie opp plassen, men no skjedde det endeleg noko: SKULE!

Eg huskar ei lærarinne som stoppa meg i korridoren ein av dei første dagane og med mild stemme roste meg for at eg kunne skrive namnet mitt. Eg tenkte; «Namnet mitt? Så klart kan eg skrive namnet mitt, eg er sju år!»

Vi var ein stor gjeng, nesten 30 elevar, med ei lærarinne som sto for god gammaldags disiplin. Ja, i alle fall var det målet. Av og til ba ho oss vere så stille at vi skulle høyre ei knappenål falle. Eg høyrde aldri den nåla, men har ofte lurt på om ho eksisterte.

Det var mange armar og bein i det klasserommet. Men ein dag la eg merke til ei jente som sat og jobba i eit forrykande tempo. Eg visste det ikkje då, men ho skulle bli mi briljante venninne.

LES OGSÅ: Det store spørsmålet er om det er farlegare å bli hekta på Fortnite enn på Yatzy

Det beinharde italienske 50-tallet

Medan eg gjekk i rufseklær og avkutta støvlar, hadde ho vest, ofte skjørt og fine fletter. I ein mattetime kalte læraren henne for «ei reknemaskin» og ga henne ei ny bok, med ekstraoppgåver.

Det må ha gjort inntrykk, for eg huskar at eg tenkte at ei slik bok vil eg òg ha. Korleis vi vart kjent, huskar eg ikkje, men det gjekk nok gradvis. Ingen av oss var typen som kasta seg ut i det ukjende på ein, to, tre.

Boka «Mi briljante venninne» tok verda med storm for nokre år sidan. Vi las boka, både eg og venninna mi. No er tv-serien her, og sjeldan har anmeldarane vore meir positive, ja nærast euforiske, i omtalen.

BRUTALE NAPOLI: Lila (t.v) fekk ikkje gå på middelskulen, mens Elena tek høgare utdanning. Korleis påverkar det vennskapet og livet vidare? FOTO: HBO Nordic
BRUTALE NAPOLI: Lila (t.v) fekk ikkje gå på middelskulen, mens Elena tek høgare utdanning. Korleis påverkar det vennskapet og livet vidare? FOTO: HBO Nordic Vis mer

Etter sjølv å ha sett dei tre første episodane om Lila og Elena som veks opp i grell fattigdom i eit valdeleg og mafiøst nabolag i Napoli på 50-talet, var eg sjølv bergtatt. Av miljøet, tidsbildet, historia – men ikkje minst av krafta i desse to jentene. Lila og Elena.

Elena er den skuleflinke drømmaren. Skomakardattera Lila er ikkje berre skuleflink, ho er gåverik på mange felt og svært streetsmart. Men berre Elena får halde fram på middelskulen, for i 50-talets Napoli skal ei jente og ei kvinne kjenne sin plass. Elena har ein far som trur på utdanning, og han gir Elena klar beskjed: Du må ikkje berre vere flink, du må vere flinkast av dei alle.

Lila stakkar oppnår ikkje det same gjennombrotet hos sin far. Då ho går heim og insisterer på å få gå middelskulen, kastar faren henne ut av vindauget. Rasande. Kvifor skal ei jente få utdanning når broren ikkje får?

Krafta i Lila skal temjast, men ho nektar, ho er jo briljant. Men kva skjer med eit menneske som er så evnerik, men ikkje får brukt evnene sine?

LES OGSÅ: Kven vaskar seg og kven vaskar seg ikkje når dei har vore på do?

Takk til alle briljante småjenter som gjekk før oss

I bygda vår på 80-tallet var det ingen, så vidt eg veit, som vart kasta ut vindauget om dei ville ta utdanning. Venninna mi lærte so lett, og kvar dag når ho var ferdig med leksene, hjalp ho meg å bli ferdig også, sånn at vi kunne begynne på det viktige: fritida. Livet.

Ein gang krangla vi så det endte i nevekamp, men dagen etter sto ho i skulegarden og venta på meg, og slåstkampen var gløymt. Vi høyrde i hop. Sjølvsagt møtte vi på våre humpar på vegen, og sjølvsagt fekk vi andre vennar på vegen, men briljante venninner gir ein ikkje slepp på so lett.

Snart skal eg besøke venninna mi i en stor by på andre sida av Atlanteren. For mi briljante venninne kom seg ut i verda. Hadde ho vore fødd 40 år tidlegare enn ho vart, hadde ho truleg ikkje fått muligheita til det. I alle fall ikkje i Napoli.

Så takk til alle briljante småjenter og kvinner som gjekk før oss, og sørga for at smarte jenter skal få ta plass i verda. Takk til alle kvinner som ikke drog opp stigen etter seg sjølv, men unte komande generasjonar meir enn dei sjølve fekk. Og sist men ikkje minst; Takk til alle fedrar som ikkje kastar jentungen ut stoveglaset når ho viser tæl og kunnskapstørst!

LES OGSÅ: Smaker pålegget fra 70-tallet like godt som da dagmamma serverte det ut av vinduet?

Til forsiden